[ « حرف ظاء » ] ظ شيخ ابو الاسود دئلى ظالم بن عمرو بن جندل بن سفيان بصرى وى سراينده‌اى بافضيلت و از تابعان است و در بصره مىزيست . ابو الاسود نخستين كسى است كه به تدوين علم نحو پرداخت و سراينده‌اى ماهر بود . سيد داماد در حاشيهء اختيار رجال كشّى شيخ طوسى گويد : دؤلى ، به ضم دال و فتح همزه ، منسوب است به دئل ، به ضم دال و كسر همزه و گاهى كه كسى را به اين اسم منسوب مىدارند ، تغييراتى در نسب به وقوع مىپيوندد . بيشتر مورخان نام او را ظالم بن عمرو دؤلى گفته‌اند كه منسوب است به دؤل بن بكر بن عبد مناف بن كنانه . در مغرب گويد ، ابو حاتم گفته است ، از اخفش شنيدم كه مىگفت : دئل ، به ضم دال و كسر همزه ، جنبندهء كوچكى است شبيه به موش خرما و اظهار مىدارد : در ميان اسمها و صفتها به كلمه‌اى جز آن برنخورده‌ام و قبيلهء ابو الاسود دؤلى را به اين نام مىخوانند . همزهء دئل را به مناسبت ثقيل بودن كسره بر همزهء مفتوح خوانده‌اند ، مانند نمرى در « نمر » كه بدان منسوب است و دولى به سكون و او بدون همزه . دول بن حنيفه بن لحيم بن صعب كه بنا به قول سير ، ثور بن يزيد دولى و سنان بن ابى سنان دؤلى به وى منتسب‌اند و در نفى الارتياب دومى را سنان بن ابى سنان دولى و در متفق ابن جوزى و در باب كنى خنطى او را ابو سنان دؤلى و به قول ديلمى نوشته است . در جامع الاصول مىنويسد : ابو الاسود ظالم بن عمرو بن سفيان و به قولى ظالم بن